Pilchowice.
W lipcu tego roku głośnym tematem stał się remont zapory wodnej w Plichowicach na rzece Bóbr. Problemy pojawiły się w czasie obniżania poziomu wody w jeziorze Pilchowickim. Osuszenie jeziora były konieczne dla naprawy zapory.
Jaka jest historia powstania tej fascynującej budowli?
Powódź z końca XIX wieku zdecydowała o budowie zapory na rzece Bóbr na Dolnym Śląsku w sąsiedztwie miejscowości Pilchowice. Budowlę według projektu profesora Ottona Intzego, wzniesiona w latach 1902-1912.
Profesor Otto Intze z Aachen, zaprojektował zaporę usytuowaną na przełomie rzeki Bóbr pomiędzy górą Zamkową 350 m i górą Korzec 438 m korzystając z przykładów wcześniej zrealizowanych zapór w Niemczech i Austro-Węgrzech.
Zapora w Pilchowicach o wysokości 62 metry powstała z kamieni łączonych z betonem. Obecnie jest to druga co do wysokości zapora w Polsce, a pierwsza wśród zapór kamiennych oraz łukowych. Prym wiedzie zapora na Solinie o wysokości blisko 82 metry,
Przed budową zapory w Pilchowicach, wydrążono pod górą Zamkową tunel długości 383 m, 9 m szerokości i 7 m wysokości. Wydobyty materiał posłużył do budowy tamy. Tunelem ukrytym pod powierzchnią popłynęła rzeka Bóbr, co umożliwiło osuszenie koryta i posadowienie zapory. Tunel w czasie powodzi umożliwia zmniejszenie naporu wody na zaporę.
Dla usprawnienia budowy tamy uruchomiono linię kolejową długości 31 km Jelenia Góra – Lwówek Śląski. Na trasie kolei zbudowano tunele i most na Bobrze o długości 131,7 m. Most ten, wysadzony w powietrze w maju 1945, został odbudowany i oddany ponownie do użytku w listopadzie 1946. Linia kolejowa przestała być eksploatowana w 2020, ale są plany jej reaktywowania. Tom Cruise w kręconym przez siebie filmie planował scenę z wysadzeniem starego mostu, ale na szczęści obiekt jest wpisany na listę zabytków i do jego zniszczenia nie doszło.
W szczytowych momentach przy budowie zapory pracowało około 750 osób. Oficjalne otwarcie dokonał osobiście cesarz Wilhelm II 16 listopada 1912.
Spiętrzenie wody na rzece Bóbr stworzyło jezioro Pilchowickie długości 4 km długości i 300 – 400 m szerokości i głębokości 40 – 47 m. Zbiornik może pomieścić 54 mln ton wody.
Zapora Pilchowicka posadowiona jest na gnejsach izerskich. Te masywne skały metamorficzne (często poprzecinane żyłami kwarcowymi i pegmatytami) zapewniają stabilne podłoże skalne.
W okolicach Pilchowic występują także łupki serycytowo-grafitowe, które są częścią starożytnego paleozoicznego kompleksu metamorficznego.
W sąsiedztwie Pilchowic (podobnie jak w całym regionie dolnośląskim) można spotkać trzeciorzędu oligoceńskie bazalty z czasu dawnej aktywności wulkanicznej.
Dobre rozpoznanie geologiczne i geotechniczne jest podstawą do bezpiecznego projektowania i użytkowania zapory. Przykładem niedostatecznego określenia warunków gruntowo – wodnych i możliwości ich zmian w czasie jest francuska zapora w miejscowości Vajont. 9 października 1963 roku ponad 240 mln. metrów sześciennych skał gruntu i drzew zsunęło się ze zboczy do zbiornika wzbudzając falę, która przelała się przez koronę zapory i runęła w dół doliny. Olbrzymie ilości wody przemieszczając się z prędkością przeszło 100 km na godzinę zniszczyły cztery miejscowości. W katastrofie zginęło 1917 osób.
Prace remontowe.
Za realizację odpowiada firma Naviga-Stal, specjalizująca się w pracach na obiektach zabytkowych. Inżynierowie będą uszczelniać kamienne ściany, remontować koronę oraz przebudowywać upusty denne i przelew kaskadowego.
Harmonogram prac remontowych przedstawia się następująco.
Luty 2026 r. - rozpoczęcie prac.
Lipiec 2026 r. – całkowite opróżnienie zbiornika.
Styczeń 2028 r. - zakończenie prac remontowych,
Marzec 2028 r. - planowane całkowite napełnienie Jeziora.
Aktualnie obowiązuje zakaz wstępu na zaporę. Turyści nie mogą korzystać z pływającego sprzętu a właściciele wypożyczalni liczą straty, bo cały sezon jest dla nich stracony. Mamy nadzieję że żaglówki w przyszłym roku powrócą na jezioro Pilchowickie.
